W pracy z materiałami dźwiękowymi znaczenie ma nie tylko to, co zostało powiedziane, ale także sposób uporządkowania wypowiedzi. Nagranie rozmowy, wywiadu, posiedzenia czy spotkania może trwać kilkadziesiąt minut, a późniejsze odnalezienie konkretnej informacji bez zapisu bywa czasochłonne. W takich okolicznościach stosowana jest transkrypcja nagrań, czyli przeniesienie treści mówionej do formy tekstowej.

Samo przepisanie słów nie zawsze jednak wystarcza. Przy mniej wyraźnych nagraniach pojawiają się przerwy, nakładające się głosy, urwane zdania albo fragmenty, których nie da się niedwuznacznie usłyszeć. W praktyce należy wówczas rozstrzygnąć, czy zachować dosłowny charakter wypowiedzi, czy przygotować zapis bardziej uporządkowany. Każda z takowych form służy nieco innemu celowi, dlatego sposób opracowania materiału warto ustalić przed rozpoczęciem pracy.

Szczególnego podejścia wymaga materiał, który ma być zastosowany w postępowaniu prawnym. Transkrypcja do sądu powinna możliwie wnikliwie odzwierciedlać zawartość nagrania, bez dopisywania znaczeń, poprawiania wypowiedzi czy zmieniania ich sensu. Ważne mogą być nie tylko pełne zdania, lecz też momenty zawahania, przerwy, zmiana osoby mówiącej albo fragmenty, w których wypowiedź jest niezrozumiała (sprawdź:stenogram cennik). Przy dłuższych materiałach ważne staje się też oznaczanie czasu nagrania, ponieważ ułatwia ono odnalezienie konkretnego fragmentu w pliku źródłowym. Jeżeli już na nagraniu mówi kilka osób, konieczne jest rozróżnienie ich wypowiedzi w sposób czytelny i konsekwentny. Problem pojawia się szczególnie wówczas, gdy rozmówcy mówią jednocześnie. W takiej okoliczności zapis powinien jasno sygnalizować ograniczenie wynikające z jakości materiału, zamiast uzupełniać brakujące słowa na bazie domysłów.

Określenie stenogram jest często używane zamiennie z transkrypcją, choć w współzależności od wykorzystania może oznaczać nieco inny sposób zapisu. Stenogram kojarzy się głównie z możliwie wiernym odtworzeniem przebiegu wypowiedzi, dlatego przy jego przygotowaniu liczy się kolejność słów i zachowanie informacji występujących w nagraniu. Nie oznacza to jednak, że każdy zapis powinien wyglądać bardzo podobnie. Przeciwnie opracowuje się rozmowę, w której znacząca jest naturalna forma wypowiedzi, a inaczej materiał przeznaczony do analizy dokumentacyjnej. Przy zapisie dosłownym pozostawia się między innymi powtórzenia, charakterystyczne przerwania zdań czy potoczne sformułowania, jednak w wersji redagowanej można ograniczyć elementy utrudniające czytanie. Decyzja dotycząca formy ma w późniejszym czasie wpływ na sposób interpretowania dokumentu, dlatego nie powinna być podejmowana jedynie pod kątem wyglądu gotowego tekstu.

Na dokładność zapisu wpływa głównie jakość materiału wejściowego. Nagranie zrobione w spokojnym pomieszczeniu zwykle umożliwia łatwiej rozpoznać poszczególne głosy niż plik zarejestrowany w miejscu, w którym występuje hałas, echo lub wiele ludzi rozmawia równocześnie. Znaczenie moraz sposób nagrania, rodzaj mikrofonu i odległość rozmówców od urządzenia. Przy bardzo słabej jakości dźwięku niektórych fragmentów nie da się odtworzyć z pełną pewnością i należy to wyraźnie zaznaczyć w tekście. Równie na prawdę istotna jest weryfikacja nazw własnych, dat, liczb oraz terminów pojawiających się w wypowiedziach, ponieważ pojedyncza pomyłka w takim miejscu może zmodyfikować znaczenie całego fragmentu. Transkrypcja jest więc nie tylko i wyłącznie czynnością polegającą na wpisywaniu usłyszanych słów. Wymaga uważnego odsłuchiwania, rozpoznawania kontekstu i jednoczesnego respektowania granicy między tym, co realnie wynika z nagrania, a tym, co można tylko przypuszczać.

Polecam: transkrypcja nagrań.